Η θεά Δήμητρα και το οικονομικό, πολιτικό και διπλωματικό υπόβαθρο της λατρείας της, στην αρχαία Αθήνα.

Μαρμάρινο αναθηματικό ανάγλυφο με τη Δήμητρα,
τον Τριπτόλεμο και την Περσεφόνη.
440-430 π.Χ. Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο, Αθήνα.

Ως μέσο άσκησης διπλωματίας, πολιτικής προπαγάνδας και εξωτερικής πολιτικής, αλλά και ως τρόπο για να αντιμετωπίσουν το έλλειμμα της αγοράς τους σε σιτηρά, αξιοποιούσαν την ελευσινιακή λατρεία της θεάς Δήμητρας οι αρχαίοι Αθηναίοι, όπως επισημαίνει στο ΑΠΕ-ΜΠΕ η αρχαιολόγος Χριστίνα Μητσοπούλου, καθηγήτρια στο Τμήμα Ιστορίας, Αρχαιολογίας και Κοινωνικής Ανθρωπολογίας του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας.

Ισχυρή φοροεισπρακτική πολιτική σε είδος

"Η αρχαία Αθήνα, δεν ήταν πάντοτε αυτάρκης σε σιτηρά και γι’ αυτό καλλιεργούσε στενές σχέσεις με σιτοβολώνες, όπως η Μαύρη Θάλασσα και η Αίγυπτος. Αυτή η ανάγκη των Αθηναίων, τους οδήγησε τον 5ο αιώνα στην επιβολή μιας ισχυρής εισπρακτικής πολιτικής στις συμμαχικές πόλεις, με στόχο τη συγκέντρωση σπόρων, ενός είδους φορολόγησης σε είδος δηλαδή, σε σιτηρά εν προκειμένω. Έτσι επιτάσσουν σε όλους την ετήσια παράδοση των “απαρχών”, των πρώτων καρπών της αγροτικής παραγωγής τους, σε αναλογία τουλάχιστον 1/1.200 για το σιτάρι και το διπλάσιο, 1/600 για το κριθάρι", εξηγεί.

Ομηρικοί Ύμνοι: Εἲς Δημήτραν (1)

 Δήμητρ' ἠύκομον, σεμνὴν θεόν, ἄρχομ' ἀείδειν,

αὐτὴν ἠδὲ θύγατρα τανύσφυρον, ἣν Ἀιδωνεὺς
ἥρπαξεν, δῶκεν δὲ βαρύκτυπος εὐρύοπα Ζεύς,
νόσφιν Δήμητρος χρυσαόρου, ἀγλαοκάρπου,

5

παίζουσαν κούρῃσι σὺν Ὠκεανοῦ βαθυκόλποις

ἄνθεά τ' αἰνυμένην, ῥόδα καὶ κρόκον ἠδ' ἴα καλὰ
λειμῶν' ἂμ μαλακὸν καὶ ἀγαλλίδας ἠδ' ὑάκινθον
νάρκισσόν θ', ὃν φῦσε δόλον καλυκώπιδι κούρῃ
Γαῖα Διὸς βουλῇσι χαριζομένη Πολυδέκτῃ,

10

θαυμαστὸν γανόωντα: σέβας τό γε πᾶσιν ἰδέσθαι

ἀθανάτοις τε θεοῖς ἠδὲ θνητοῖς ἀνθρώποις:

Ελευσίνια Μυστήρια

Θεά Δήμητρα

    Τα Ελευσίνια Μυστήρια, είναι από τα μεγαλύτερα κι ευρέως γνωστά μυστήρια που οι Έλληνες καθιέρωσαν προς τιμήν της Θεάς της μαύρης γης και της γονιμότητας της, Δήμητρας. 

    Τα μυστήρια πήραν το όνομα τους, από την περιοχή της Ελευσίνας και περιείχαν δυο βασικά στοιχεία. Από το ένα μέρος ήταν το αγροτικό στοιχείο, το οποίο αποτελεί και την βασικότερη δικαιοδοσία της Θεάς, ως Θεάς της γεωργίας και δότειρας όλων των αγαθών που βγαίνουν για τους ανθρώπους από τα σπλάχνα της μητέρας Γης. Από το άλλο μέρος, βρισκόταν το εσχατολογικό στοιχείο, με την ίδια την Δήμητρα, να εγγυάται στους μύστες μια ευτυχισμένη μεταθανάτιο ζωή. 

   Η Δήμητρα ως αγροτική και χθόνια θεότητα λατρεύονταν από τους προελληνικούς (Πελασγικούς) λαούς και από αυτούς παρέλαβαν την λατρεία αυτής. Φαίνεται πως με την παλιά λατρεία της Ελευσίνιας Δήμητρας, συνδέθηκε και η λατρεία άλλων θεοτήτων (Διονύσου, Ασκληπιού) κι έτσι κατά τα χρόνια της ακμής της Αθήνας, η λατρεία της Ελευσίνιας Δήμητρας έλαβε μορφή, αρκετά διαφορετική από την αρχαία πελασγική.